Hareketli Diş Protezleri (Takıp Çıkarılabilir Protezler)

Hareketli protezler, diş eksikliği yaşayan kişilerin doğal dişlerini taklit etmek amacıyla kullanılan, çıkarılıp takılabilir protez türleridir. Bu protezler, eksik dişlerin yerine konarak çiğneme, konuşma gibi günlük işlevlerin daha rahat gerçekleştirilmesini sağlar ve aynı zamanda kişinin estetik görünümünü de iyileştirir. Hareketli protezler kişiye özel olarak hazırlandığı için, her bireyin ağız yapısına ve ihtiyaçlarına uygun bir tedavi planı oluşturulmalıdır.

Hareketli Protezlerin Avantajları

 Diğer tedavi yöntemlerine göre daha ekonomiktir.Kısa sürede hazırlanıp ağıza yerleştirilebilir.Temizliği kolaylaştırır.Hastaya doğal dişlere benzer bir görünüm kazandırır.Ayrıca dudak desteği gerekli olan vakalarda normal sabit porselen kaplamalara göre daha estetik bir görüntü verirler.

Hareketli Protezlerin Dezavantajları

Sabit protezlere göre daha az dayanıklıdır ve zamanla deforme olabilir.Diğer dişlere göre daha az iyi yapışabilir, bu da konuşma ve çiğneme sırasında bazı zorluklara neden olabilir.Proteze alışmak biraz zaman alabilir.Protez, lezzet algısını azaltabilir.

Hareketli Protez Kullanımı ve Bakımı

Her yemekten sonra ve yatmadan önce diş fırçası ve özel temizleme solüsyonları ile temizlenmelidir.Düzenli olarak diş hekimine kontrol için gitmek önemlidir.Protezin daha iyi tutunması için diş hekiminizin önerdiği yapıştırıcıları kullanabilirsiniz.Protezde meydana gelen kırılma veya çatlaklar durumunda diş hekiminize başvurulmalıdır.

Hareketli Protezlerin Uygun Olduğu Durumlar

Tüm dişlerini kaybetmiş kişilerde, kısmi diş eksikliği olan ancak implant veya köprü tedavisi yaptırmak istemeyen kişilerde, ekonomik nedenlerden dolayı diğer tedavi yöntemlerini tercih edemeyen kişilerde uygulanabilir.

Hareketli Protezlerin Uygun Olmadığı Durumlar

 Ağızda yeterli kemik dokusu bulunmayan kişilerde,şiddetli periodontal hastalığı olan kişilerde , yüksek beklentileri olan ve estetik kaygıları çok fazla olan kişilerde  uygun değildir.

Hareketli Protez Çeşitleri

Total Protezler (Tam Protezler)

Tam protezler, hastanın ağzında hiç doğal diş bulunmadığı durumlarda kullanılan, çıkarılabilir protezlerdir. Ağız yapısına uyum sağlayarak eksik dişlerin fonksiyonlarını (çiğneme, konuşma ve estetik) geri kazandırmayı amaçlar. Total protezler, özellikle tüm dişlerini kaybetmiş hastalar için etkili ve uygun maliyetli bir çözümdür. Ancak uzun ömürlü kullanım için düzenli bakım ve kontrollere dikkat edilmelidir.

Total Protezlerin Yapısı

1. Protez Tabanı (Baza):Akrilik reçine veya benzeri biyouyumlu materyallerden yapılır.Diş etlerine ve damak yüzeyine oturur, protezin destek ve stabilitesini sağlar.Diş eti renginde tasarlanarak doğal bir görünüm sağlar.
2. Protez Dişleri:
   1. Akrilik Dişler:Daha hafif ve kolay şekillendirilebilir.Estetik ve onarım açısından avantajlıdır.
   1. Porselen Dişler:Daha dayanıklıdır ve doğal dişlere daha çok benzer.Ancak ağır oldukları için protezin stabilitesini olumsuz etkileyebilir.

Total Protez Yapım Aşamaları

Hastanın çene yapısı, diş eti durumu ve kapanışı değerlendirilir.Ölçü maddesi ile çenenin kalıbı alınır.Modeller üzerinde deneme protezi hazırlanır.Hasta ile birlikte estetik ve fonksiyonel uyum kontrol edilir.Nihai protez cilalanarak hastaya teslim edilir.Protezin oturumu ve rahatlığı değerlendirilir.Protez kullanımıyla ilgili oluşabilecek baskı ve vuruklar düzeltilir.

Total Protezlerin Avantajları

Çiğneme ve konuşma yeteneğini yeniden kazandırır.Doğal diş görünümüne benzerlik sağlar.Sabit protezlere göre daha düşük maliyetlidir.Temizlik ve bakım kolaylığı sağlar.

Total Protezlerin Dezavantajları

Çiğneme sırasında kayma veya oynama olabilir.Hastalar ilk başta proteze alışmakta zorlanabilir.Zamanla çene kemiklerinde erime olabilir, bu da protezin uyumunu bozabilir.Düzenli temizlik ve bakım yapılmadığında ağız hijyeni bozulabilir.

Bakım ve Temizlik Önerileri

Protez her yemekten sonra çıkarılarak yıkanmalıdır.Özel protez fırçası ve temizleyici macunlar kullanılmalıdır.Protez, gece çıkarılarak su dolu bir kapta muhafaza edilmelidir.6 ayda bir diş hekimi kontrolü önerilir.

Parsiyel Protezler (Bölümlü Protezler)

Hareketli bölümlü protezler (parsiyel protezler), ağızda bazı doğal dişlerin bulunduğu ve bu dişlerden destek alınarak eksik dişlerin tamamlandığı, hastanın kendisinin çıkarıp takabileceği protezlerdir. Eksik dişlerin yerini doldurarak estetik, fonksiyonel ve fonasyonel (konuşma) kayıpları gidermeyi amaçlar. Hareketli bölümlü protezler, eksik dişlerin tamamlanmasında etkili, ekonomik ve işlevsel bir çözümdür. Ancak düzenli bakım ve diş hekimi kontrolleri ile uzun ömürlü kullanımı sağlanmalıdır.

Hareketli Bölümlü Protezlerin Yapısı

1. Protez İskeleti:
   1. Metal İskelet: Dayanıklılık ve destek sağlar. Genellikle kobalt-krom alaşımından yapılır.
   1. Akrilik İskelet: Geçici protezlerde veya küçük diş eksikliklerinde kullanılır.
2. Dişler:
   1. Akrilik Dişler: Hafif, tamir edilebilir ve estetik açıdan kabul edilebilir.
   1. Porselen Dişler: Daha dayanıklı ve doğal görünümlüdür ancak ağırdır.
3. Tutucu Elemanlar:
   1. Kroşeler (Kancalar):Metal kancalar dişlere tutunarak protezi sabitler.Genellikle dişin boyun kısmını kavrar.
   1. Hassas Tutucular:Estetik kaygılar nedeniyle kroşe yerine gizli bağlantılar (ataşmanlar) kullanılır.Daha doğal bir görünüm sağlar.
4. Destek Elemanları:
   1. Dayanaklar (Restler): Protezin yer değiştirmesini engeller.
   1. Plak ve Barlar: Çeneler arası uyumu ve destek yüzeylerini arttırır.

Hareketli Bölümlü Protezlerin Yapım Aşamaları

Diş eksiklikleri ve kalan dişlerin durumu değerlendirilir.Çene yapısına uygun ölçüler alınır.Diş laboratuvarında model hazırlanarak protez tasarımı yapılır.Protezin dişlere ve diş etlerine uygunluğu kontrol edilir.Protez cilalanır ve hastaya teslim edilir.Vuruklar ve uyum sorunları giderilir.

Avantajları

Eksik dişleri tamamlayarak doğal bir görüntü sağlar.Çiğneme ve konuşma yeteneklerini geri kazandırır.Sabit protezlere kıyasla daha düşük maliyetlidir.Zamanla uyum sorunları oluştuğunda kolayca düzenlenebilir.Temizlik ve bakım kolaylığı sağlar.

Dezavantajları

Metal kancalar estetik açıdan rahatsız edici olabilir.Doğal dişlerin hareketliliğine bağlı olarak protezde oynama olabilir.Zamanla dişsiz alanlarda kemik kaybı görülebilir.Düzenli temizlik yapılmadığında ağız hijyeni sorunları ortaya çıkabilir.

Bakım ve Temizlik Önerileri

Protez her yemekten sonra çıkarılıp yıkanmalıdır.Protez, özel temizleyiciler ve yumuşak fırçalarla fırçalanmalıdır.Gece çıkarılarak su dolu bir kapta saklanmalıdır.6 ayda bir diş hekimi kontrolüne gidilmelidir.Kalan dişlerin çürümesini önlemek için düzenli diş fırçalama ve diş ipi kullanımı sağlanmalıdır.

Hassas Bağlantılı Protezler

Hassas bağlantılı protezler (ataşmanlı protezler), estetik ve fonksiyonelliği bir arada sunan, diş destekli hareketli bölümlü protez türleridir. Bu protezler, görünür metal kancalar (kroşeler) yerine dişlere yerleştirilen özel bağlantı elemanları (ataşmanlar) ile tutunur. Özellikle estetik kaygıları olan hastalar için ideal bir çözümdür.

Eksik dişler ve kalan dişlerin durumu değerlendirilir.Destek alınacak dişlerin uygun olup olmadığı kontrol edilir.Destek alınacak dişler üzerine protezin bağlantı elemanlarını taşıyan özel kaplamalar (kronlar) yapılır.Bu kronlar hem protezin tutuculuğunu sağlar hem de dişi korur. Kronlar sabit yapılır, protez kısmı hareketlidir. Diş ve protez arasında mükemmel bir uyum vardır. Protez gövdesi, eksik dişlerin yerini dolduran akrilik veya porselen dişler ve protezin oturduğu baza (iskelet) kısmından oluşur.

Estetik kaygıları olan , dişlerini tamamen kaybetmemiş ve hareketli protez tercih eden , implant tedavisine uygun olmayan veya implant cerrahisi istemeyen ve eksik dişleri tamamlamak için diş kayıpları olan ancak yeterli destek dişi bulunan hastalar da bu protez tipi uygundur. Hassas bağlantılı protezler, estetik ve fonksiyonelliği bir arada sunan modern bir çözümdür. Ancak uygulaması, maliyeti ve bakım gereksinimleri göz önünde bulundurulmalıdır. Hastaların ihtiyaçlarına göre planlanarak uzun süreli memnuniyet sağlar.

Avantajları

Metal kroşeler olmadığından daha doğal ve estetik bir görünüm sağlar.Ataşmanlar, protezin hareketini minimize ederek daha sağlam bir oturum sağlar.Doğal diş desteği ile çiğneme ve konuşma fonksiyonları daha rahat gerçekleştirilir.Kronlarla kaplanan dişler, dış etkenlerden korunur.Metal iskeleti sayesinde uzun ömürlüdür.

Dezavantajları

Standart hareketli protezlere göre daha maliyetlidir.Yapımı daha uzun ve zahmetlidir.Destek dişlerin çekilmesi durumunda protezin uyumlanması zor olabilir.Bağlantı elemanlarının tamiri, klasik protezlere göre daha zor ve maliyetlidir.Kronların ve ataşmanların temizliği ihmal edilirse uyum bozulabilir.

Bakım ve Temizlik Önerileri

Protez her yemekten sonra çıkarılıp temizlenmelidir.Ataşman bölgeleri özellikle fırçalanmalı ve plak oluşumu engellenmelidir.Protez gece boyunca dinlendirilmelidir. Her 6 ayda bir diş hekimine kontrol için başvurulmalıdır. Destek dişlerin çürümesini önlemek için düzenli fırçalama ve diş ipi kullanımı önemlidir.

Overzenture Protezler

Overdenture protez, ağızda az sayıda diş kalan, diş kökü veya implant bulunan kişiler için kullanılan hareketli bir protez türüdür. Bu protez, mevcut dişlere, diş köklerine veya implantlara özel olarak hazırlanmış ataşmanlar sayesinde tutunur. Böylece daha iyi bir stabilite ve çiğneme gücü sağlar.   Geleneksel total protezlere göre daha stabil ve konforludur. Alt ve üst çenede kemik kaybı olan hastalar da,total protezlerin stabilitesinden memnun olmayan hastalarda , implant tedavisi için uygun kemik yapısına sahip hastalarda ,diş kökleri sağlam olan ve bu köklerin korunması gereken hastalarda yapımı uygundur.

Diş Destekli Overdenture Protezler

Kalan doğal dişlere özel olarak hazırlanan destekler üzerine yerleştirilir. Hatta kalan doğal dişlerin kökleri korunarak proteze destek sağlanır. Köklerin üzeri kaplanarak çürüme engellenir.Teleskop kronlar da bu gruba girer. Uygulama için en az bir veya iki doğal dişin olması gerekir.

TELESKOP PROTEZLER, diş eksikliklerinin giderilmesinde kullanılan, doğal dişlerin üzerine yerleştirilen özel bir tür protezdir. Bu protezler, iki parçadan oluşur: Primer kron: Doğal dişin üzerine yerleştirilen iç kısım. Sekonder kron: Primer kronun üzerine oturan ve protezin görünür kısmını oluşturan ve üzerine gelen protezin içinde kalan dış kısım. Bu iki parça, birbirine geçen bir teleskop gibi çalışır, bu nedenle bu protezlere teleskop protez denir. Primer ve sekonder kronlar arasındaki sıkı bağlantı, protezin ağızda daha iyi tutunmasını sağlar. Diş eti hastalığı olan hastalarda, doğal dişlerin korunması için tercih edilebilir. Diğer protez türlerine göre daha maliyetlidir. Değerli alaşımlar kullanılarak üretülürler. Üretimi diğer protezlere göre daha uzun sürer. Düzenli olarak temizlenmesi ve kontrol edilmesi gerekir.

Yapımı; Eksik dişlerin bulunduğu bölgedeki dişler hazırlanır ve primer kronlar yerleştirilir.Alınan ölçüler doğrultusunda sekonder kronlar üretilir.Bu kronlara uygun üretilen protez ağızda denetlenir ve gerekli ayarlamalar yapıldıktan sonra yerleştirilir.Teleskop protez, her hasta için uygun bir tedavi yöntemi olmayabilir.çok hassas bir çalışma gerektirir. Günümüzde sık uygulanan bir yöntem değildir ve implant üstü overdenture protezler daha çok tercih edilir.

İmplant Üstü Hareketli Protezler (Overdenture)

Çene kemiğine yerleştirilen implantlara özel olarak hazırlanan destekler üzerine yerleştirilir. İmplantlar üzerine oturur. Çene kemiğinde yeterli destek olmayan hastalar için idealdir. Locater bağlantılı protezler, Ball ataşmanlı protezler . Barlı protezler bu gruptandır. Bu üç protez türü de, dişsiz veya kısmi dişsiz kişilerde eksik dişlerin yerine konulması ve çiğneme fonksiyonlarının yeniden sağlanması için kullanılan implant destekli protez çeşitleridir. Her birinin kendine özgü avantajları ve kullanım alanları vardır. 

Hangi protez sisteminin sizin için en uygun olduğuna karar vermek için diş hekiminize başvurmanız gerekir. Diş hekiminiz, ağız yapınız, yaşam tarzınız ve beklentileriniz doğrultusunda size en uygun tedavi planını sunacaktır.

İmplant Üstü Hareketli Protez Türleri (Overdenture)

1. Ball Ataşmanlı Protezler: Bu protezlerde, implantların üzerine yerleştirilen küçük yuvarlak toplara (ball) karşılık gelen, protezin iç kısmında yuvalar bulunur. Bu toplar ve yuvalar, protezin implantlara sıkıca oturmasını sağlar. Kolay takıp çıkarılabilir. Protezin temizliği ve bakımı kolaydır. Diğer sistemlere göre daha ekonomiktir. Diğer taraftan diğer implant üstü protez sistemlerine göre protez daha hareketli olabilir.
2. Locator Bağlantılı Protezler: Bu sistemde, implantların üzerine yerleştirilen özel abutmentlerin üzerine, protezin iç kısmında bulunan karşılık gelen parçalar yerleştirilir. Bu parçalar, manyetik bir çekim gücü sayesinde protezin implantlara sıkıca oturmasını sağlar. Protezin hareketliliği çok azdır. Protezin temizliği kolaydır. Ball ataşmanlı sisteme göre daha maliyetlidir. Özel abutmentler maliyeti arttırır.
3. Barlı Protezler: Bu sistemde, implantların üzerine uzun bir metal bar yerleştirilir. Protezin iç kısmında ise bu bara tam olarak oturan bir yapı bulunur. Bu sayede protez, implantlara çok daha sağlam bir şekilde tutunur. Protezin neredeyse hiç hareketi olmaz. Çiğneme ve konuşma fonksiyonları neredeyse doğal dişler gibi gerçekleşir. Malesef diğer sistemlere göre daha karmaşık bir işlem sürecine sahiptir. İmplantların yerleşimi ve barın yapılması daha uzun sürer. Tüm sistemler arasında en pahalı olanıdır.

Kimlere Uygulanabilir?

Tam dişsizlik yaşayan bireylerde,kemik desteği uygun olan veya greftleme yapılabilecek hastalarda, hareketli protez kullanmak istemeyen hastalarda uygundur.

Overdenture Protez Uygulaması Nasıl Olur?

Diş hekimi ağız içi muayene yapar ve protez için uygun olan dişleri veya implantları belirler.Ağızda sadece kök olarak kalsa bilebazı dişler proteze destek sağlamak için korunur. Diş kökleri korunarak üstleri şekillendirilir veya implantlar yerleştirilir. Kalan dişler veya implantlar üzerine özel destekler hazırlanır.Ağız yapısına uygun ölçüler alınır.

Hazırlanan destekler üzerine protez dişler yerleştirilir.Protez, hazırlanan destekler üzerine yerleştirilerek ağıza oturur. Hareketli (çıkarılabilir) yapıdadır. İmplant üstü overdenture protezler manyetik, topuzlu veya barlı bağlantılar ile implantlara sabitlenerek stabilitesi iyi bir şekilde ağıza oturur. Protezin uyumu ve bağlantı elemanlarının çalışması kontrol edilir. Protez hastaya teslim edilerek gerekli düzenlemeler yapılır.

Overdenture protezler uzun vadeli çözümler için daha stabil, konforlu ve kemik koruyucu bir seçenektir. Her iki protez tipi de hastanın ihtiyaçlarına göre planlanarak uygulanır.

Overdenture Protezlerin Avantajları

• Doğal dişlere benzerlik: Kalan dişler veya implantlar sayesinde protez, doğal dişlere daha yakın bir görünüm ve his sağlar.
• Çiğneme Konforu: Doğal diş kökleri veya implantlardan destek alarak daha sağlam durur. İyi bir tutunma sağladığı için çiğneme sırasında daha az kayma ve daha rahat bir deneyim sunar. Sağlam bir tutunma sayesinde çiğneme fonksiyonu daha iyi hale gelir.
• Konuşma kalitesini arttırma: Protezin sabit olması sayesinde konuşma sırasında kayma ve düşme gibi sorunlar yaşanmaz ve konuşma sırasında seslerin daha net çıkmasını sağlar. Hastaya daha fazla psikolojik olarak güven verir.
• Çene kemiği sağlığı: Diş kaybı sonucu çene kemiği erimesi hızlanır. Overdenture protezler, kalan dişleri destekleyerek bu erimeyi yavaşlatır.
• Estetik görünüm: Doğal dişlere olan benzerliği sayesinde gülüş estetiğinizi de iyileştirir. Diş eksiklikleri estetik kaygılara neden olabilir. Overdenture protezler bu kaygıları giderir.
• Daha uzun ömürlü: Doğru bakım yapıldığında diğer protez türlerine göre daha uzun ömürlüdür.
• Daha Az Sayıda Diş Kaybı: Kalan dişleri koruyarak daha az diş kaybına neden olur.

Overdenture Protezlerin Dezavantajları

• Maliyet: Geleneksel protezlere göre daha pahalıdır.
• Zaman Alıcı Tedavi Süreci: İmplant uygulamaları ek süre gerektirebilir.
• Düzenli Bakım ve Kontrol: İmplant veya köklerin sağlığını korumak için düzenli bakım gerekir.
• Karmaşık Yapım Aşamaları: Doğal diş desteği veya implantlar için ek işlemler gerekebilir

Overdenture Protez Bakımı

Protezi ve destekleri düzenli olarak günde en az iki kez fırçalamak önemlidir. Düzenli olarak diş hekimi kontrolüne gitmek, protezin durumunun takip edilmesi için gereklidir. Protezi düzenli olarak temizleme tabletleriyle temizlemek, bakteri oluşumunu önler. Özetle, overdenture protezler, diş kaybı yaşayan kişiler için hem fonksiyonel hem de estetik bir çözümdür. Doğal dişlere yakın bir görünüm ve his sağlaması, çiğneme ve konuşma fonksiyonlarını iyileştirmesi ve çene kemiği sağlığını koruması gibi birçok avantajı vardır.